Aşırı Güven Önyargısı ya da Aşırı Güven Yanlılığı Aşırı güven önyargısı ya da aşırı güven yanlılığı (Overconfidence Bias): olaylar ve durumlar üzerindeki kontrol gücümüzü, kabiliyetimizi ya da bilgimizi olduğundan daha fazla sanma eğilimimizi ifade eden zihinsel bir tuzaktır. Kendimize itiraf etmek zor olsa da bazı durumlarda kendimizi olduğumuzdan daha iyi, daha bilgili veya daha yetenekli …
Standart Sapma ve Varyans Sınıfımızda 30 öğrencinin girdiği ve 30 sorudan oluşan bir sınav yapılmış olsun. Öğrencilerin sınav sonucunda yaptıkları doğru soru sayıları aşağıda görebileceğiniz üzere birbirinden farklı. Sınavda 3 doğru yapan da var 30 doğru yapan da var. Sınıfın (doğru cevap) ortalamasına bakıyoruz 16.87 olmuş. (ortalama = tüm öğrencilerin doğru sayısının toplamı bölü öğrenci …
Ön Hazırlama Etkisi Nedir? İngilizce “Priming” kelimesi Türkçe’ye “çağrışım, ön hazırlama” olarak çevrilmiş. Priming effect ise yine Türkçe’ye “Ön Hazırlama Etkisi” olarak kazandırılmış bir kavram. Davranış bilimi ile ilişkili Kavram, bir uyarana maruz kalan beyinlerimizin bilinçsiz bir şekilde bağlantılar kurması; sonrasındaki hareketimizin-davranışımızın-tercihimizin de bundan etkilenmesini ifade ediyor. Ön hazırlama etkisi, literatürde ilk defa 1970 yılında …
Doğrulama Önyargısı ya da Onaylama Önyargısı Doğrulama Önyargısı ya da Teyit Önyargısı (Confirmation Bias): mevcut görüşlerimizi destekleyen bilgileri fark etme, daha fazla odaklanma, itibar etme; bize verilen bilgiyi mevcut inanışlarımıza göre değerlendirme eğilimimiz. Birçok bilgiyi işlememiz gereken zamanda, bilgileri düzenlemenin ve onlamaları işlemenin sınırlı da olsa verimli bir kısayoludur. Fakat diğer önyargılar, safsatalar ve sezgisel …
Emek Piyasasında Irkçılık Sorunu İstihdam Piyasasında yoğun tartışmaların yapıldığı ve gittikçe daha fazla araştırmaya konu olan başlıklardan biri de ırk, din, dil ve cinsiyet farklarına dayanan ayrımcılıktır. Bu çalışmada araştırmacılar, ABD’de siyahi ve beyaz insanlar arasında iş gücü piyasasında ayrımcılığın boyutunu ve belirleyicilerini araştırmışlar. Neden Amerika’da her beyaz insanın kazandığı bir dolara karşılık, siyahi bir …
Konunun veriliş şekli önemlidir. Çünkü beynimizin çalışma prensibi bağlamdan(context) bağımsız değildir. Bununla ilgili deneyler mevcut. İnsanlar hesaplanabilir olaylarda soru sorulduğunda hesaplamak yerine günlük hayatlarındaki durumları kullanarak cevap verir (yanlış olma ihtimali yüksek) İnsanlara 30 kişilik bir grupta aynı gün doğmuş olabilme ihtimalleri sorulmuş. İnsanların çoğu bu ihtimalin yüzde 10 olduğunu söylemiş. Buna rağmen doğru cevap …
Öncelik Etkisi Öncelik Etkisi (Primacy Effect); karşılaştığımız ilk bilgi/deneyimi daha sonraki bilgi/deneyimlere göre daha iyi hatırlama eğilimimizdir. İnsanlara bir alışveriş listesini gösterip aklında tutmasını isterseniz listenin ilk başında yazılı olan şeyi hatırlama ihtimali daha yüksektir. Bir tartışma programını izledikten sonra tartışmada ilk söz alan kişinin söylediklerini hatırlama ihtimaliniz sonraki kişilerin söylediklerinden daha fazladır. Bir alışveriş …
Belirsizlikten Kaçınma ya da Belirsizlik Etkisi Belirsizlik Etkisi (Ambiguity Effect),eksik bilgili olduğumuz ya da sonuçları belirsiz olan durumlardan kaçınma; olasılıkları bilinen olayları, olası sonuçları belirsiz risklere tercih etme eğilimimizdir. İnsanlar belirsizlikten hoşlanmaz, riskini kesinlikle bildikleri şeyleri, riskini hesaplayamadıkları belirsiz şeylere tercih eder. Risk ve Belirsizlik birbiri yerine kullanılsa da iki farklı kavramdır. Riskli dendiğinde olayın …
Rasyonel İrrasyonelliğin Tanımı Rasyonel irrasyonellik (Rational irrationality), seçmenin epistemik olarak mantıksız davranışının araçsal olarak rasyonel olabileceğini tanımlamaktadır. ABD’li iktisatçı Bryan Caplan; seçmenin bazı kuvvetli inanışlarını besleyen siyasi partiye, kendi cebine zarar verse de oy verebileceğini öne sürmektedir. Oy verenlerin geleneksel rasyonel seçim teorisine göre oy vermemesi de aslında rasyoneldir. Örneğin, A Partisi bütçe açığını kapamak için düşük …
Davranışsal kamu politikası, davranışsal ekonomi, davranış bilimleri, psikoloji ve nörobilimlere ait görüşleri kullanarak irrasyonel davranan, çeşitli ön yargı ve yanlılıklara sahip vatandaşların refahını artırmak için geliştirilen politikaları tanımlar.
İlk psikoloji labarotuvarı ve ilk psikoloji kitabı wundt tarafından yazılmış. İnsanlara kırmızı ışık gördüklerinde butona basın yeşil gördüğünde basın demiş. Kırmızı gördüğünde 0.2 saniye de basarken yeşil gördüğünde 0.29 saniyede düğmeye basılmış. Sonuç olarak 0.09 saniye karar verme süresi olarak hesaplanmış. 1950-1970 arası zihnin gözlenemeyeceği iddia edilmiş. Fakat 80’li yıllar ve sonrasında Bilişsel Devrim ileStimulMindDavranış …
Saffet Murat Tura ile “Evrensel Özne, Dilsel Cemaat” adlı makalesi ile tanıştım. Çalışmayı okurken disiplinler arası bir beyin fırtınası içerisinde buldum kendimi. Sayın Tura, en son yayınladığı “Zor problem” kitabı ile nörobilim ve varlık felsefesi arasında bir ilişki kuruyor. Kendi alanı içinde “bilinç” kavramını masaya yatırmış. Kitap, bilincin kendini algılayabilen yapısı üzerinde durarak “beynimizin içinde …