Davranışsal Yaklaşımlarla Vergi Tahsilatını Arttırmak

0
14

Davranışsal Yaklaşımlarla Gecikmiş Vergi Tahsilatını Arttırmak

Davranışsal kamu politikası, davranış bilimlerinin araçlarının; irrasyonel davranan, çeşitli önyargı ve yanlılıklara sahip vatandaşları onların refahını arttırma adına kullanılması. Son kırk yılda artan sayıda çalışma insanların aslında ne kadar irrasyonel davrandıklarını gösterdi. Biz neoklasik iktisatın “homo economicus’u” olmaktan oldukça uzakmışız.

Geçtiğimiz kırk yılda gerçekleşen davranışsal devrim üçten fazla nobel ödülü ile kendini gösterdi. 2002 yılında deneysel iktisatçı Vernon Smith ve davranışsal iktisatçı Daniel Kahneman; 2017 yılında özellikle davranışsal kamu politikası uygulamaları ile Richard Thaler; 2019 yılında da Davranışsal Kalkınma politikaları çalışmaları ile Ester Duflo ve Abhijit Banerjee.

Davranışsal ve deneysel iktisadi gelişmeler hakkında kulağınıza su kaçırdığıma göre devam ediyorum. Makalenin devamında davranışsal kamu politikası hakkında güzel bir örneği kısaca anlatacağım. Örnek başta kamu politikaları olmak üzere hayatımızın içinde ufak değişimlerin bizleri nasıl rasyonelliğe yaklaştırdığını göstermesi adına oldukça güzel.

Davranışsal yaklaşımların hızlı gelişimi önümüzdeki yıllarda davranış üzerine çalışan iktisatçılar başta olmak üzere davranış bilimcilerin  kamuda ve özel sektörde yeni iş alanları açılacak. Herkes kod mu öğreniyor siz de deney yapmayı, insanların nasıl irrasyonel davrandığını ve onları nasıl değiştirebileceğinizi öğrenin!

Bundan 10-15 yıl önceye kadar Her Majesty’s Revenue and Customs ya da Türkçe’ye çevirecek olursak İngiltere Gelir ve Gümrük Idaresi (Gelir İdaresi) yıllardır vergisini zamanında ödemeyen geciktiren İngilizlere bir hatırlatma mektubu yolluyordu. Belki bilenleriniz vardır. Özellikle esnaf tanıdığı olanlar. Türkiye’de de PTT memuru vergi borcu olanlar için kapınıza gelir vergi ihbarnamesi bırakır. Yakın zamanda bunların sayısı azaldı. Artık sıklıkla e-haciz uygulanıyor. HRMC’nin yolladığı mektup basitçe aşağıdaki gibidir:

Sevgili Adam Smith,

Sana haber vermek için bu mektubu yolladık. Bu yıl ödemen gereken …… Sterlin tutarındaki vergini halen tahsil edemedik. Bizimle en kısa sürede iletime geçmelisin.

 

[Archer Street. Smithson’s Apartment. No:78 Londra]

İngiltere Gelir ve Gümrük İdaresi

2007 yılında ünlü sosyal psikolog Robert Cialdini’ye giden bir ekonomist Halpern davranışsal kavramları kamu politikalarına nasıl uygulayabileceklerine yönelik fikir alışverişinde bulundular. Cialdini HMRC”ye yardım ederek yukarıda paylaştığım sıkıcı mektubu tekrar yazdı.

HMRC de zaman içinde yeni yazılan mektupla beraber çeşitli deneyler yapmaya razı oldu. Bir devlet memuru da olan Phd öğrencisi Michael Hallswort’un liderliğinde çeşitli denemelere başladılar. İlk deney basit bir değişikliklten ibaretti.

Kontrol Grubu: Her zamanki şekli ile yukarıda yazılan mektup aynı şekilde postalandı.

Deney Grubu: Yeni mektuba sadece şu cümleyi eklediler.

“Şu ana kadar, bulunduğunuz kasaba/mahallede yaşayan her 10 kişiden 9’u vergisini ödedi.”

Ufak bir değişiklik sadece bir cümle eklendi. Vergisini ödeyenlerin oranı ise yüzde 35.8’den yüzde 37.8’e yükseldi. Yüzde 2 civarında büyük bir rakam görünmeyebilir. Şimdi de o yüzdeleri 100 milyar pound tahsili gecikmiş vergi ödemelerinde mektup sonrası toplanan verginin 35.8 milyardan 37.8 milyar pound’a artış şeklinde düşünün. iyi para.

İlk deneydeki başarı büyük olunca deneylerin sayısı arttırıldı. Bir deneyde kontrol grubuna ve ilk denemedeki değişik mektuba ek olarak dört tane daha eklendi.

  • Kontrol Grubu: Her zamanki şekli ile yukarıda yazılan mektup aynı şekilde postalandı.
  • Deney Grubu (Temel): “Şu ana kadar, bulunduğunuz kasaba/mahallede yaşayan her 10 kişiden 9’u vergisini ödedi.”
  • Ülke normu : “Şu ana kadar, İngiltere’deki her 10 kişiden 9’u vergisini zamanında ödedi.”
  • Azınlık normu : “Şu ana kadar, İngiltere’deki her 10 kişiden 9’u vergisini zamanında ödedi. Siz halihazırda vergisini halen ödememiş küçük bir azınlık içine dahilsiniz.”
  • Kazanımla Çerçevelenmiş Kamu Malı : “Vergi ödemeleri hepimizin SGK, okul, yol gibi temel kamu hizmetlerinden faydalanmamızı sağlar.”
  • Kayıpla Çerçevelenmiş Kamu Malı : “Vergiler ödememe hepimizin SGK, okul, yol gibi temel kamu hizmetlerini kaybetmemize neden olur.”

Bu farklı mektupların her biri İngiltere, Galler ve Kuzey İrlanda’da yaşayan 17.000 insana yollandı. Bütün yeni mektuplar kontrol grubunda yer alan yani eski/tek düze mektuptan daha yüksek tahsilat yapılmasını sağladı. Fakat tahsilatı en fazla arttıran mektup Azınlık normu oldu. Kendini vergisini halen ödememiş insanların arasında gören insanlar gecikmiş vergilerini ödemede daha istekli davranmışlar. 17.000 kişye yollanan mektup HMRC’nin 1.9 milyon pound fazladan vergi toplamasını sağlamış. Peki vergisini geç ödeyen 102.000 kişiye sadece azınlık normu’nu içeren mektup yollansaydı ne olurdu?HMRC yaklaşık 11. milyon pound daha fazla gelir elde edecekti.

Konsept Nedir? Deneyde
Kontrol Grubu Uygulama yapılan grubun karşılaştırıldığı dayanak grup HMRC’nin değiştirilmemiş mektubunu alanlar
Uygulama grubu veya grupları Bu grupta veya gruplarda yer alanalr ana gruptan farklı bir şekilde uygulama alırlar. Randomize Kontrollü denemelerde ise bir veya birden fazla muamele grubu bulunur. HMRC’nin deneyi içinde temel mektubun değiştirilmiş her hali bir muamele anlamına gelir.
Bağımsız değişken Ölçmek istediğiniz şeyi etkileyen değişken Her ankette değişen içerik.
Bağımlı değişken ilgilendiğiniz şeyin çıktı veya çıktıları mektubu alanların vergilerini zamanında ödeyip ödemediği. İsterseniz ödediyse ne kadarını ödediğini gösteren miktar.
Uygulamaların ortalama etkisi Uygulamaya tabi olan popülasyon üzerinde uygulamanın ortalama etkisi. Kontrol grubu ortalaması ile farkı. Uygulamanın ortalama etkisi = uygulama grubunun vergi ödeme oranları – kontrol grubunun vergi ödeme oranı. %35.1-%33.6 = %1.5 . Eklenen cümler ödenen vergi oranını yüzde 1.5 arttırdı.

 

Hallsworth, M., List, J. A., Metcalfe, R. D., & Vlaev, I. (2017). The behavioralist as tax collector: Using natural field experiments to enhance tax compliance. Journal of public economics148, 14-31.

Subscribe
Notify of
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments